چالشهای کارآفرینی در حوزه صنایع دستی از زبان هنرمند محمود خراطی
امروزه صنایع دستی و تولید آنها مانند خیلی از حوزهها درگیر چالشهای جدی شده است. تامین مواد اولیه، قیمتهای متغیر و صعودی آنها، حفظ و انتقال این هنرها و مهارتهای سنتی به نسلهای آینده و رقابت نابرابر دستسازهای پرزحمت با نمونههای صنعتی ارزان قیمت و …..
در گفتگو با استاد محمود خراطی هنرمند و فعال حوزه صنایع دستی سعی داریم از نزدیک این موارد و چالشها را بررسی کنیم.
بحران اصالت و ورود محصولات شبه دستی به بازار
اولین مسئله که در صنایع دستی چالش مهم و جدی میباشد، اقتصاد هنرمند است. برخلاف محصولات صنعتی در کارهای هنری صرفا قیمت بر اساس قیمت مواد اولیه نیست زیرا ساعتها کار و دقتی که برای اجرای جزئیات به کار گرفته میشود، استهلاک جسمی و مهارتی که سالها آموخته شده ، بخش مهمی از ارزش نهایی اثر است. ورود محصولات شبه دستی مانند محصولاتی که برچسب طرح خاتم دارند و یا محصولاتی که با دستگاههای صنعتی درست شدند و شبه محصولات قلمزنی هستند و در تیراژ بالا تولید شدند ممکن است از نظر ظاهری شباهت به یک اثر دستساز داشته باشد و با قیمت پایینتری وارد بازار شود. این تفاوتها برای مصرف کننده که اطلاع دقیقی ندارد شاید در زمان خرید قابل تشخیص نباشد و ارزش کاری که برای آن ماه هفتهها و یا حتی ماهها زمان صرف شده است از نگاه مشتری کمرنگ شود.
چالش مهم دوم را میتوان تأمین مواد اولیه مرغوب دانست با درنظر گرفتن نوسان قیمت و تورم شدید باید کیفیت کار را بالا نگه داشت. تأمین مس و مواد اولیه در شرایط نوسان قیمت به یک چالش جدی تبدیل شده است. شناخت آلیاژ، تشخیص جنس مناسب، ضخامت ورق و … در نهایت در یک اجرای هنرمندانه، اثر میگذارد. یک اثر شاید در نگاه اولیه زیبا به نظر برسد اما کیفیت در جزئیاتی مانند نوع آلیاژ، ضخامت، پرداخت سطح و مرحله پلیاستر و نحوه اجرای هنر، خود را نشان میدهد. به باور آقای خراطی بازار صنایع دستی بیش از هرزمان دیگری به آگاهی نیاز دارد و زمانی که مشتری بتواند یک اثر خوب را تشخیص دهد ، شرایط برای هنرمندان متعهد فراهم میشود. چون در زمان فعلی قیمت پایین در اولویت کارگاهها قرار گرفته است و اجناس کیفیت مناسب را دارا نیستند. برای مثال در خاتم کاری ظرافت ترکیب قطعات، کیفیت چسباندن، کیفیت مرحله پلیاستر برای دوام و ماندگاری را باید در نظر گرفت برای ایشان اصالت هنر، مرزی است که باید حفظ شود حتی اگر به چشم خریدار دیده نشود.
حذف واسطههای نامعتبر و حفظ قیمت گذاری عادلانه برای هنرمند و خریدار
حذف واسطههای نامعتبر میان تولیدکننده و مصرفکننده باعث میشود قیمت گذاری منصفانهتر باشد. در خرید از واسطه ها نه سهم منصفانه ای از ارزش محصول به هنرمند میرسد و از طرفی خریدار هم به قیمت شفاف و متناسب با ارزش واقعی دسترسی ندارد. پس خریداران برای حمایت از هنرمندان و دریافت قیمتی واقعی و منصفانه باید به این موضوع بیشتر توجه کنند.
استانداردهای خلق محصولات ماندگار در فروشگاه فراز هنر
اقای خراطی در ادامه می گوید برای مجموعهای مانند فراز هنر که بیش از سی سال سابقه تولید و فروش داشته است توجه به استاندارد بودن مواد اولیه و روند تولید از الزامات فروش مستمر و مشتریان راضی است. از نگاه آقای خراطی فروش یک اثر نباید پایان مسئولیت در برابر کیفیت آن باشد خریدار باید بتواند سالها بعد هم دلیل انتخاب و خرید خود را به یاد بیاورد و حس خوبی داشته باشد. محصول نهایی باید در گذر زمان کیفیت خود را حفظ کند، انتخاب مواد اولیه مرغوب و نظارت بر روند تولید و سلامت محصول، پرداخت نهایی و حتی بستهبندی و نحوه ارائه اثر، همگی بخشی از این فرآیند حفظ ارزش است.
با وجود همه چالشهای یکی از مهمترین چالشها الزام زنده نگه داشتن این هنرها است. تمایل نسل جوان به دنبال کردن این مشاغل است بسیار پایین است زیرا درآمد پایدار و مناسبی ندارد.عدم تمایل یک نسل فقط به حذف شدن آن شغل ختم نمی شود و ممکن است این هنرها برای همیشه از دست بروند. حمایت صنایع دستی فقط با برپایی نمایشگاه ها اتفاق نمیافتد باید هنرمند امکان درآمد پایدار را داشته باشد. و در نهایت زنده ماندن هنر همان اندازه که به هنرمند وابسته است به رفتار بازار نیز وابسته است و خرید صنایع دستی اصیل باعث زنده ماندن چرخه اصالت و هویت همه ما خواهد بود.
