آیا تماشای تئاتر به کالایی لوکس تبدیل شده است؟ ضرورت حمایت از حق فرهنگی شهروندان

با افزایش هزینه‌های زندگی و رشد قیمت بلیت‌های تئاتر در تهران، حضور در سالن‌های نمایش به‌تدریج از دسترس بخش قابل توجهی از جامعه، به‌ویژه طبقه متوسط و جوانان، خارج شده است. در همین زمینه، کاظم نظری، عضو هیئت علمی دانشگاه سوره و مدیرکل پیشین هنرهای نمایشی، بر ضرورت ایجاد سازوکاری حمایتی از مخاطبان تئاتر تأکید کرده است. او معتقد است مدیریت شهری تهران می‌تواند با الگوبرداری از تجربه شهرهای موفق جهان، نهادی ویژه برای افزایش دسترسی شهروندان به هنرهای نمایشی ایجاد کند.

نظری با اشاره به نقش اجتماعی سالن‌های تئاتر اظهار کرد که این فضاها باید بستری برای تعامل، گفت‌وگو و ارتباط میان اقشار مختلف جامعه باشند؛ با این حال، افزایش قیمت بلیت و محدودیت‌های اقتصادی، موانع جدی برای حضور بسیاری از شهروندان ایجاد کرده است. به باور او، ادامه این روند می‌تواند به نوعی جدایی فرهنگی در جامعه منجر شود؛ شرایطی که در آن تنها گروه‌های برخوردار امکان استفاده از ظرفیت‌های هنری و فرهنگی شهر را خواهند داشت.

این استاد دانشگاه همچنین تأکید کرد که فعالیت‌های فرهنگی نباید صرفاً در چارچوب سرگرمی و گذران اوقات فراغت تعریف شوند. حضور در رویدادهای هنری، از جمله تماشای تئاتر، در شکل‌گیری سرمایه فرهنگی، تقویت ارتباطات اجتماعی و افزایش همبستگی میان شهروندان نقش مهمی دارد. از این منظر، محدود شدن دسترسی معلمان، کارمندان، جوانان و سایر گروه‌های متوسط و کم‌درآمد به تئاتر، می‌تواند پیامدهایی فراتر از کاهش مخاطبان سالن‌های نمایش داشته باشد و به تضعیف سرمایه اجتماعی منجر شود.

او در ادامه، تغییر رویکرد مدیریت شهری در زمینه حمایت از هنرهای نمایشی را ضروری دانست. به گفته نظری، به جای تمرکز صرف بر پرداخت یارانه به گروه‌های تولیدکننده آثار نمایشی، باید حمایت‌های مستقیم از مخاطبان نیز در دستور کار قرار گیرد. اختصاص بن‌های خرید بلیت، ارائه کارت‌های اعتباری فرهنگی و طراحی طرح‌های حمایتی ویژه اقشار کم‌درآمد از جمله راهکارهایی است که می‌تواند هزینه حضور در سالن‌های تئاتر را کاهش دهد. اجرای چنین برنامه‌هایی علاوه بر افزایش تعداد تماشاگران، به رونق اقتصادی سالن‌ها و پایداری فعالیت گروه‌های نمایشی نیز کمک خواهد کرد.

نظری با ارزیابی مثبت عملکرد شهرداری تهران در حوزه توسعه زیرساخت‌های عمرانی، خاطرنشان کرد که مفهوم «حق به شهر» نباید صرفاً به امکانات فیزیکی و خدمات شهری محدود شود. به اعتقاد او، همه شهروندان باید فرصت مناسبی برای بهره‌مندی از امکانات فرهنگی و هنری پایتخت داشته باشند. در همین راستا، ایجاد یک سازمان یا نهاد تخصصی در مجموعه مدیریت شهری می‌تواند زمینه برنامه‌ریزی منسجم‌تر برای حمایت از مخاطبان تئاتر و افزایش مشارکت عمومی در فعالیت‌های نمایشی را فراهم کند.

این کارشناس در پایان، تئاتر را یکی از ابزارهای مؤثر و کم‌هزینه برای تقویت امنیت اجتماعی و کاهش آسیب‌های اجتماعی دانست. او معتقد است گسترش دسترسی عمومی به هنرهای نمایشی می‌تواند در کاهش خشونت، پیشگیری از بزهکاری و تقویت تعاملات اجتماعی مؤثر باشد. بر همین اساس، از مدیران شهری خواست با استفاده از تجربه‌های موفق سایر کشورها، ایجاد نهادی برای حمایت از مخاطبان و توسعه دسترسی فرهنگی را در اولویت قرار دهند؛ اقدامی که می‌تواند علاوه بر احیای رونق سالن‌های تئاتر، گامی مهم در جهت تحقق عدالت فرهنگی و افزایش نشاط اجتماعی در تهران باشد.