تحلیل بازار؛ چرا قیمت کامیون در ایران نسبت به سال گذشته تغییر چشمگیر داشته است؟

بازار خودروهای کار و تجاری در ایران هر سال تغییراتی را تجربه می‌کند، اما آنچه در سال اخیر دیده شد، افزایش چشمگیر و غیرمنتظره قیمت کامیون بود؛ افزایشی که بسیاری از فعالان حوزه حمل‌ونقل، رانندگان و شرکت‌های باربری را با چالش جدی روبه‌رو کرده است.
در این گزارش، به بررسی دلایل اصلی این تغییرات می‌پردازیم؛ از عوامل اقتصادی و تولیدی گرفته تا مسائل واردات، تقاضا و شرایط بازار جهانی. همچنین نقش کشنده‌ها و تأثیر قیمت کشنده بر روند کلی بازار نیز بررسی می‌شود.

افزایش هزینه تولید، اصلی‌ترین عامل رشد قیمت کامیون

یکی از مهم‌ترین علل رشد بی‌سابقه قیمت کامیون، افزایش هزینه تمام‌شده تولید است. تولیدکنندگان داخلی طی سال گذشته با افزایش هزینه‌های انرژی، مواد اولیه و قطعات روبه‌رو شدند.
بخش زیادی از قطعات خودروهای سنگین و نیمه‌سنگین، به‌خصوص کشنده‌ها، یا وارداتی هستند یا وابستگی غیرمستقیم به نرخ ارز دارند. همین مسئله باعث شد هزینه تولید کامیون نسبت به سال گذشته رشد قابل توجهی داشته باشد.

مهم‌ترین موارد افزایش‌یافته عبارت‌اند از:

• قیمت فولاد، شاسی و قطعات سنگین
• هزینه واردات موتور و گیربکس
• افزایش قیمت لاستیک، روغن و قطعات مصرفی
• بالا رفتن حقوق و دستمزد نیروی کار تولیدی
• هزینه بالای حمل‌ونقل قطعات وارداتی

این عوامل مستقیم روی قیمت کامیون اثر گذاشتند و به‌طور طبیعی بازار نیز آن را منعکس کرد.

طبقۀ دوم تغییرات؛ نوسانات نرخ ارز

نرخ ارز در ایران همیشه یکی از عوامل اصلی تعیین‌کننده قیمت کالاهای صنعتی بوده است و خودروهای کار نیز از این قاعده مستثنی نیستند.
از آنجا که قطعات مورد نیاز کشنده‌ها و کامیون‌ها با ارز تأمین می‌شود، افزایش نرخ دلار و یورو سبب رشد هزینه واردات شده و این موضوع نهایتاً به رشد قیمت کشنده و کامیون منجر شده است.

حتی برندهایی که ادعا می‌کنند داخلی‌سازی بالایی دارند، برای بسیاری از قطعات تخصصی همچنان به واردات وابسته‌اند.
بنابراین هر نوسان ارزی کوچک، تأثیر مستقیم و سریعی بر بازار خودروهای تجاری دارد.

کاهش عرضه در مقابل افزایش تقاضا

بازار کامیون زمانی به سمت افزایش قیمت حرکت می‌کند که عرضه کمتر از تقاضا باشد.
در سال گذشته چند اتفاق باعث کاهش عرضه شد:

• محدودیت‌های وارداتی برای برندهای خارجی
• کاهش تولید برخی شرکت‌ها به دلیل کمبود قطعات
• مشکلات واردات موتورهای یورو 5 و یورو 6
• توقف یا کاهش خط تولید بعضی مدل‌ها

در مقابل، تقاضا به دلیل افزایش پروژه‌های عمرانی، به‌روزرسانی ناوگان و افزایش حمل‌ونقل داخلی همچنان بالا بود.
این شکاف باعث شد قیمت کامیون رشد شدیدی را تجربه کند.

تأثیر بازار جهانی؛ افزایش قیمت مواد اولیه

بازار جهانی نیز در این افزایش قیمت بی‌تأثیر نبود. افزایش قیمت جهانی فولاد، مس، آلومینیوم، قطعات الکترونیکی و چیپ‌ها، هزینه تولید کامیون در سراسر جهان را بالا برد.
این تغییرات باعث شد حتی برندهای معتبر جهانی نیز قیمت محصولات خود را افزایش دهند. به همین دلیل، واردات کامیون یا کشنده نیز با افزایش قیمت همراه شد و بازار داخلی را هم تحت فشار قرار داد.

بروزرسانی استانداردها و افزایش هزینه تولید

در سال گذشته بسیاری از خودروهای سنگین با استانداردهای جدید آلایندگی و ایمنی روبه‌رو شدند.
پیاده‌سازی استانداردهای یورو 5 و یورو 6 در برخی مدل‌ها، هزینه تحقیق، توسعه و نصب تجهیزات جدید را افزایش داد.
سیستم‌های کنترل آلایندگی، توربوشارژرهای پیشرفته‌تر، فیلترهای DPF و ECU جدید نمونه‌هایی از این هزینه‌ها هستند.

این تغییرات باعث شد کشنده‌های جدید قیمت بیشتری پیدا کنند و بازار عمومی کامیون نیز تحت تأثیر قرار بگیرد.

تأثیر هزینه نگهداری و خدمات پس از فروش

افزایش قیمت لوازم یدکی و قطعات مصرفی تأثیر غیرمستقیمی بر بازار خرید و فروش کامیون داشت.
وقتی هزینه تعمیر و نگهداری یک کامیون بالا می‌رود، خریداران هنگام خرید به آینده نگاه می‌کنند و این موضوع می‌تواند روی تصمیم‌گیری آنها تأثیر بگذارد.
از آنجا که رانندگان و شرکت‌های حمل‌ونقل، هزینه مالکیت را یکجا محاسبه می‌کنند، افزایش هزینه قطعات باعث رشد تقاضا برای مدل‌های خاص می‌شود و روی قیمت کامیون اثر می‌گذارد.

نقش شرکت‌های تولیدکننده داخلی

تولیدکنندگان داخلی مانند بهمن دیزل، ایران‌خودرو دیزل، سایپا دیزل، کاریزان خودرو و دیگر مجموعه‌ها تلاش کرده‌اند تیراژ تولید را افزایش دهند؛ اما افزایش هزینه‌ها، محدودیت‌های واردات و نیاز به روزرسانی فناوری‌ها باعث شده قیمت محصولات نهایی افزایش پیدا کند.

در عین حال برندهای داخلی به دنبال ارتقای کیفیت هستند تا از نظر رقابتی با وارداتی‌ها فاصله کمتری داشته باشند. این ارتقا نیز هزینه دارد و بخشی از آن در قیمت کامیون منعکس می‌شود.

آینده قیمت کامیون؛ احتمال ثبات یا افزایش بیشتر؟

آینده بازار کامیون به عوامل مختلفی بستگی دارد که مهم‌ترین آنها عبارت‌اند از:

• وضعیت نرخ ارز
• میزان تولید داخلی
• شرایط واردات کامیون
• قیمت جهانی فولاد و قطعات
• سیاست‌های توسعه ناوگان حمل‌ونقل کشور

اگر این عوامل به‌سمت ثبات حرکت کنند، احتمال تثبیت قیمت کامیون در ماه‌های آینده وجود دارد.
اما اگر نرخ ارز یا هزینه مواد اولیه دوباره افزایش پیدا کند، احتمال رشد قیمت‌ها نیز وجود خواهد داشت.

جمع‌بندی نهایی

بازار خودروهای سنگین در ایران در سال گذشته با یکی از شدیدترین دوره‌های افزایش قیمت روبه‌رو شد.
ترکیبی از افزایش هزینه تولید، نوسانات ارزی، محدودیت‌های واردات، تقاضای بالا و رشد قیمت جهانی مواد اولیه باعث رشد شدید قیمت کامیون و قیمت کشنده شده است.

این شرایط تأثیر مستقیم بر صنعت حمل‌ونقل، شرکت‌های باربری و رانندگان داشته و آینده این بازار به سیاستگذاری اقتصادی و صنعتی کشور وابسته است.