راهنمای استفاده از کود کلاته آهن

کود کلاته آهن ترکیبی است که در آن عنصر آهن در میان یک ساختار آلیِ پایدار محصور شده و از گزند عوامل مزاحم خاک در امان می ماند. در حقیقت کلات، همان سپری ست که آهن را حفاظت می کند تا هنگام ورود به خاک، پیش از آنکه در دام رس ها یا بی کربنات ها گیر بیفتد، بتواند خود را به ریشه برساند. ویژگی مهم این کود، قابلیت جذب بالای آن در خاک های آهکی و قلیایی ایران است؛ جایی که آهن معمولی به سرعت تثبیت می شود و اثرگذاری اش را از دست می دهد. کود کلاته آهن از این جهت ارزشمند است که آهن را در دسترس نگه می دارد، آن را از اکسیژن و کلسیم محافظت می کند و فرصتی فراهم می سازد تا گیاه بتواند آن را به شکل فعال و قابل استفاده جذب کند.
از سوی دیگر، ساختار کلات ها به گونه ای است که در برابر نور، حرارت، تغییر pH و حتی فرایندهای میکروبی خاک مقاومت چشمگیری دارند. همین پایداری باعث می شود گیاه بتواند در زمانی طولانی تر از مزایای آن بهره مند شود. به همین دلیل است که بسیاری از باغداران حرفه ای، کودهای کلاته آهن را نه یک مکمل ساده، بلکه بخشی از برنامه تغذیه ای حیاتی گیاهان خود می دانند.

زمان مناسب استفاده از کود کلاته آهن

مراحل رشد گیاه

بهترین زمان مصرف کود کلاته آهن، آغاز رشد رویشی است؛ زمانی که برگ ها تازه شکل می گیرند و نیاز شدید به کلروفیل دارند. درختان میوه معمولاً در ابتدای بهار بیشترین حساسیت را به کمبود آهن دارند. در محصولات زراعی نیز مرحله پنجه زنی، ساقه رفتن و قبل از گل دهی، زمان هایی هستند که آهن بیشترین تاثیر را دارد.

نشانه های کمبود آهن در گیاه

زردی بین رگبرگ ها، توقف رشد، کوچک شدن برگ های جدید و کم رنگ شدن نوک شاخه ها نشانه های کمبود آهن اند. اگر این علائم ظاهر شوند، باید سریع اقدام کرد؛ زیرا کمبود آهن به سرعت پیشرفت می کند و می تواند باعث کاهش شدید فتوسنتز و ضعف گیاه شود.

شرایط اقلیمی و خاک مناسب

در مناطق گرمسیر، مصرف کود کلاته آهن اهمیت بیشتری دارد زیرا دمای بالا جذب آهن را کاهش می دهد. در خاک های آهکی نیز بدون استفاده از کلات ها نمی توان انتظار تامین کافی آهن داشت. بنابراین اقلیم، بافت خاک و میزان کربنات ها همه تعیین می کنند که چه زمانی و چه نوع کلاتی مورد استفاده قرار گیرد.

روش های صحیح مصرف کود کلاته آهن

مصرف به صورت محلول پاشی

محلول پاشی راهی سریع برای رفع کمبود آهن است. آهن به سرعت از روزنه های برگ جذب می شود و برگ های جوان در زمانی کوتاه سبز می شوند. با این حال، این روش پایداری کمتری نسبت به مصرف خاکی دارد و بیشتر مناسب رفع کمبودهای فوری است. در هوای خنک، صبح زود یا عصرها بهترین زمان محلول پاشی است تا برگ ها دچار تنش نشوند.

مصرف به صورت آبیاری (کودآبیاری)

در باغ ها و گلخانه ها، کودآبیاری یکی از اصولی ترین روش هاست. کود کلاته آهن در سیستم آبیاری قطره ای به خوبی حل شده و مستقیماً به ناحیه ریشه می رسد. این روش هدررفت کمی دارد و باعث توزیع یکنواخت در خاک می شود. مصرف در چند نوبت، اثربخشی بیشتری نسبت به یک بار مصرف سنگین دارد.

مصرف خاکی مستقیم

این روش بیشتر برای کودهای EDDHA مناسب است؛ چرا که پایداری بالایی دارد. با قرار دادن کود در چاله کنار ریشه یا به صورت نواری، آهن به تدریج آزاد شده و جذب می شود. مصرف خاکی انتخاب خوبی برای باغ های بزرگ است که نیاز به تغذیه طولانی مدت دارند.

دوز و مقدار مصرف برای محصولات مختلف

مقدار مصرف بسته به نوع گیاه، سن، شرایط خاک و درصد کلات متفاوت است؛ اما معمولاً برای درختان بین صد تا چندصد گرم در سال و برای محصولات زراعی چند کیلوگرم در هکتار مصرف می شود. نکته مهم این است که دوز دقیق را باید بر اساس نوع کود، درصد آهن و شرایط باغ تنظیم کرد تا از هدررفت و مسمومیت جلوگیری شود.

نکات مهم هنگام استفاده از کود کلاته آهن

نکات ایمنی و نگهداری

کودهای کلاته آهن باید در محیط خشک، خنک و دور از نور شدید نگهداری شوند. محلول های آماده باید همان روز مصرف شوند و از ذخیره طولانی مدت آن ها پرهیز گردد. هنگام کار با کود پودری بهتر است از ماسک و دستکش استفاده شود تا از استنشاق ذرات جلوگیری شود.

اشتباهات رایج در مصرف کود آهن

یکی از اشتباهات رایج، استفاده از کودهای آهن ارزان اما غیرکلاته در خاک های آهکی است؛ چرا که بخش عمده آنها تلف می شود. اشتباه دیگر مصرف بیش ازحد کود کلاته است که می تواند موجب تجمع آهن و اختلال در جذب عناصر دیگر مانند منگنز و روی شود.
همچنین نباید کود کلاته آهن را با آب خیلی سخت یا قلیایی مخلوط کرد مگر اینکه پایدارترین نوع آن انتخاب شده باشد.

تداخلات احتمالی با سایر کودها

بعضی ترکیبات فسفاته و کلسیمی می توانند با آهن واکنش دهند و اثر آن را کاهش دهند. بهتر است کودهای آهن را جدا از ترکیبات حاوی فسفر بالا، آهک یا کودهای با pH بسیار بالا مصرف کرد. ترکیب با اسیدهای آلی ملایم کمک می کند آهن بهتر در محلول باقی بماند.

تاثیر کود کلاته آهن بر گیاهان مختلف

محصولات باغی (درختان میوه، انگور، مرکبات)

درختان میوه به ویژه انگور و مرکبات نسبت به کمبود آهن بسیار حساس اند. مصرف کود کلاته باعث افزایش غلظت سبزینه، رشد قوی تر شاخه های جدید و افزایش کیفیت و رنگ میوه ها می شود. مرکبات با آهن کافی، پوستی یکنواخت تر و طعمی شیرین تر دارند. در انگور نیز مصرف آهن کلاته، سبب خوش رنگی حبه ها و افزایش قند می شود.

محصولات زراعی (گندم، ذرت، برنج)

در محصولات زراعی، کمبود آهن منجر به کاهش شدید فتوسنتز می شود. گندم و برنج با دریافت آهن کلاته، رشد رویشی بهتری پیدا می کنند و برگ ها قدرت بیشتری برای سنتز مواد دارند. ذرت، که گیاهی پرنیاز است، با آهن کافی ساقه ای قوی تر و دانه هایی پرتر تولید می کند.

گیاهان زینتی و آپارتمانی

گیاهان آپارتمانی به دلیل محدود بودن خاک گلدان و آبیاری مداوم، اغلب با کمبود آهن روبه رو می شوند. استفاده از کود کلاته، سبزی برگ ها را بازمی گرداند و گیاهان شاداب تر و مقاوم تر می شوند. در گیاهان زینتی نیز آهن به شدت روی طراوت رنگ برگ ها تاثیر می گذارد و از زردی مزمن جلوگیری می کند.

سوالات متداول

آیا کود کلاته آهن برای همه گیاهان مناسب است؟

بله، تقریبا تمام گیاهان به آهن نیاز دارند و شکل کلاته بهترین نوع قابل جذب آهن است.

چند بار در سال باید کود کلاته آهن داد؟

این موضوع بسته به نوع کلات و شرایط خاک متفاوت است؛ اما معمولاً یک تا سه مرتبه کافی است.

آیا مصرف بیش ازحد کود کلاته آهن خطرناک است؟

بله، می تواند بر جذب عناصر دیگر اثر بگذارد؛ بنابراین باید طبق دوز استاندارد مصرف شود.

آیا محلول پاشی بهتر است یا مصرف خاکی؟

مصرف خاکی اثر طولانی مدت دارد، اما محلول پاشی برای رفع کمبود سریع مناسب تر است.